عبد الحسين نوايى
15
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
كابينهء اتابك محمد على شاه پس از شكست نخست خود از مجلس و آزادىخواهان در جستجوى مرد مدبر و زيركى بود كه زمام كشور را به دو سپارد و به دست او مجلس و مشروطيت را براندازد و براى انجام اين منظور ميرزا على اصغر خان اتابك اعظم امين السلطان را از اروپا احضار كرده بود . اتابك پس از ورود به تهران ، با زبان چرب و نرم ، خود را طرفدار مشروطه و حكومت ملى خواند و با زيركى و تدبير تا حدى زمينه را براى روى كار آمدن خود مهيا كرد و از اينرو پس از سقوط كابينهء وزير افخم محمد على شاه از فرصت استفاده كرد و اتابك را صدراعظم و وزير داخله نمود . روز شنبه 20 ربيع الاول براى معرفى دولت به مجلس تعيين شده بود . ولى براى اينكه قبلا نمايندگان را كاملا رام نمايند ، روز 5 شنبه يك جلسهء خصوصى تشكيل دادند و در آن جلسه حاج مهديقلى خان مخبر السلطنه كه از طرف دولت به مجلس آمده بود ، وعدهها و نويدهاى بسيارى دربارهء دولت اتابك به مجلس داد و گفت من امروز آمدهام تا معنى مشروطيت را بشارت دهم و سپس سوگندنامهاى از وزيران